اشرف پهلوي

مهدي جنگروي

 

     اشرف پهلوي در روز چهارم آبان ماه سال 1298 هجري شمسي در محله سنگلج تهران، پنج ساعت پس از تولد برادرش محمدرضا به دنيا آمد. پدرش رضاخان هنگام تولد او و برادرش هنوز در گمنامي به سر مي‌برد و در لشكر قزاق درجه سرهنگي داشت. مادرش تاج‌الملوك آيرملو يكي از مهاجران روسيه به شمار مي‌آمد، كه بعد از انقلاب بلشويكي همراه خانواده‌اش به آذربايجان ايران نقل مكان كرده بود.

     اشرف پهلوي در سن هفده سالگي به عقد علي‌محمد قوام پسر ابراهيم خان قوام‌الملك شيرازي درآمد. ازدواج اشرف با علي قوام در فضايي آكنده از رنگ و بوي سياسي، بدون پيش‌زمينه‌هاي عاطفي و اخلاقي لازم براي پيوند زناشويي، به اشرف پهلوي تحميل شد. او از خاطره اين ازدواج به تلخي ياد كرده و مي‌گويد : « در حالي كه پيران سفيد به تن داشتم، در مراسم عروسي مشتركي كه براي من و شمس برپا شده بود، تن به ازدواج دادم. اما اگر پيراهن سياه پوشيده بودم، مناسب‌تر بود.» ازدواج اشرف پهلوي با علي‌محمد قوام بيش از شش سال دوام نياورد و در سال 1322 رسماً به طلاق انجاميد. حاصل اين ازدواج شهرام است كه نام خانوادگي پهلوي‌نيا را براي خود برگزيده است.

      در پي سفر اشرف پهلوي به مصر وآشنايي او با احمد شفيق، مقدمات ازدواج آنها فراهم آمد. احمد شفيق يك تاجر مصري بود. او پسر شفيق پاشا رئيس دفتر خديو عباس حلمي بود، كه بعد از انتخاب ملك فؤاد به سلطنت، از مصر تبعيد و مقيم اروپا شد. ازدواج اشرف پهلوي با احمد شفيق در سال 1322 صورت گرفت. اما اين ازدواج نيز از آسيب زوال در امان نماند و آنها در سال 1329، يعني نه سال پيش از طلاق رسمي با توافق دوجانبه از هم جدا شدند. احمد شفيق در سال 1355 بر اثر بيماري سرطان درگذشت و فرزندان او شهريار و آزاده، نام خانوادگي شفيق را برگزيدند.

      سومين شوهر اشرف پهلوي، مهدي بوشهري است. پدرش جواد بوشهري از خانواده‌هاي با نفوذ بوشهر به شمار مي‌آمد. مهدي بوشهري سفير سيار و رئيس هيئت مديره فستيوال‌هاي هنري بود. وي در اواخر عمر رژيم محمدرضا پهلوي، سازمان گسترش سينمايي را تأسيس كرد و چند فيلم سينمايي مشترك با شركت هنرپيشگان معروف جهان، در ايران تهيه كرد.

     در دوران سلطنت پهلوي هيچ زني به اندازه اشرف در سياست داخلي و خارجي نقش‌آفرين نبود. او نقش اصلي را در كودتاي 28 مرداد 1332 بازي كرد. وي در سياستهاي بين‌‌المللي ايران هم دخالت داشت. به مسافرتهاي خارجي متعددي مي‌رفت و از طرف برادرش، مذاكراتي را با دولتهاي متخاصم ايران انجام مي‌داد. براي نمونه، اشرف در سالهاي بعد يكي از چهره‌هاي مهم در برقراري رابطه ايران با جمهوري خلق چين بود. او همچنين از سالهاي دهه 1950 يكي از اعضاي اصلي هيئت نمايندگي ايران در سازمان ملل محسوب مي‌شد.

       يكي از نخستين نقشه‌هاي او اين بود كه با استفاده از مطبوعات بتواند پايگاهي سياسي براي محمدرضا پهلوي تدارك ببيند و براي اين منظور با يافتن يك سردبير مشتاق و با كمك مالي دربار، روزنامه اطلاعات را ارگان دربار ساخت.

      اشرف پهلوي در رأس هرم تصميم‌گيري‌هاي سياسي در كشور قرار داشت و در زندگي خصوصي برادرش دخالت مي‌كرد و تا آنجا پيش مي‌رفت كه ميان شاه و ملكه‌اش آتش نفاق مي‌انداخت و همچنين در مورد تصميم‌گيريها خط اصلي را مي‌داد و عقيده‌اش را به برادرش تحميل مي‌كرد و قدرتش به حدّي بود كه محمدرضا پهلوي نمي‌توانست در مقابل وي مقاومت كند. (1)

      روزگاري به اشرف «اردك سياه رضاشاه» مي‌گفتند. اما بعدها يكي از روزنامه‌نويسان فرانسوي به او لقب « پلنگ سياه» داده بود. لقبي كه از شنيدنش خرسند مي‌شد. اشرف در خاطرات خود اعتراف كرده است كه از اين عنوان خوشش آمده و آن را متناسب با خلقيات خود مي‌داند. ” البرتو بليجي“  يكي از روزنامه‌نگاراني كه شرحي درباره زندگي اشرف نوشته، به وي لقب «ام‌الفساد» داده است. اين لقب خشم اشرف را به دنبال داشت و به نظر وي از او جز يك بيمار جنسي با تمايلات ساديسمي، هيچ نكته مثبت ديگري ترسيم نشده است. (2)

4720-4

 اشرف پهلوي

62-144ق

از راست: اشرف، شمس، رضاخان سردار سپه و محمدرضا پهلوي (1301)

 

 

1933-1ع

 رضاشاه و اشرف پهلوي در ايام تبعيد در ژوهانسبورگ

1364-11ع

 اشرف پهلوي

 

 

1044-11ع

 محمدرضا و اشرف پهاوي

1361-11ع

 اشرف پهلوي به همراه سگ دست‌آموز خود، در محوطه يكي از كاخهاي سلطنتي

 

 

1360-11ع

 اشرف پهلوي و علي‌محمد قوام در روز ازدواج

63-554الف

 اشرف پهلوي در سفر به مصر، در ميان اعضاي خانواده سلطنتي اين كشور

1. اشرف پهلوي 2. ملك فاروق (پادشاه مصر) 3. فائزه (خواهر فوزيه) 4. فوزيه (همسر اول محمدرضا پهلوي)

 

 

 

2071-11ع

اشرف پهلوي و همسر دومش احمد شفيق

 

1352- 11ع

 اشرف پهلوي به اتفاق احمد قوام نخست‌وزير و برخي از اعضاي كابينه وي، هنگام شركت در يك مراسم

1. اشرف پهلوي 2. احمد قوام 3. منوچهر اقبال 4. شمس‌الدين اميرعلائي 5. احمد اميراحمدي 6. فاطمه قراگزلو (همسر ناصرالملك) 7. فضل‌الله زاهدي  8. سهام‌الدين غفاري (ذكاءالملك) 9. محمدعلي همايون جاه

 

 

1346- 11ع

 علي‌اصغر حكمت در حال گرفتن فال اشرف پهلوي بر سر آرامگاه حافظ (1327)

1. احمد شفيق 2. اشرف پهلوي 3. علي‌اصغر حكمت

104-554الف

 اشرف پهلوي و مهدي بوشهري همسر سوم وي در حال بازديد از تخت جمشيد

1. اشرف پهلوي 2. مهدي بوشهري 3. جواد آشتياني 4. فريدون توللي (شاعر) 5. كريم ورهرام

 

 

179-554الف

 اشرف پهلوي در سفر به چين در كنار چوئن لاي نخست‌وزير اين كشور

1355-11ع

 اشرف پهلوي در سفر به شوروي و ملاقات با لئونيد برژنف صدر هيئت رئيسه اين كشور

1. طهمورت آدميت (سفير ايران در شوروي) 2. اشرف پهلوي 3. لئونيد برژنف 4. علي ايزدي

 

 

162-11ع

 محمدرضا و فرح پهلوي به اتفاق ملكه انگلستان و همسرش در ضيافت رسمي سفارت انگليس در تهران

از راست: پرنس فيليپ (همسر ملكه انگلستان)، اشرف پهلوي، مهرداد پهلبد، محمدرضا پهلوي، اليزابت دوم (ملكه انگلستان) و فرح پهلوي

 

92-554الف

 اشرف پهلوي در سفر به شوروي، در جريان ديدار با نيكيتا خروشچف نخست‌وزير اين كشور

1. شهريار شفيق 2. نيكيتا خروشچف 3. اشرف پهلوي 4. مهدي بوشهري 5. طهمورت آدميت

 

1403-11ع

 ملاقات اشرف پهلوي با كورت والدهايم دبيركل سازمان ملل متحد

1401-11ع

 اشرف پهلوي در سفر به اوگاندا و ملاقات با ايدي امين رئيس‌جمهور اين كشور

 

 

209-554الف

 يول براينر هنرپيشه آمريكايي در حاشيه بازي در يك فيلم سينمايي در اصفهان، در كنار اشرف و شهناز پهلوي

1. ابراهيم پارسا (استاندار اصفهان) 2. جواد مسعودي 3. يول براينر 4. علي ايزدي 5. ليلي جهان‌آرا (اميرارجمند) 6. اشرف پهلوي 7. نصرت‌الله كاسمي 8. شهناز پهلوي 9. شهريار شفيق (پسر اشرف پهلوي)

 

 

5737-11ع

 اشرف پهلوي رئيس و ساير اعضاي هيئت امناي سازمان شاهنشاهي خدمات اجتماعي در ملاقات با محمدرضا پهلوي

1. عبدالله رياضي 2. جعفر شريف‌امامي 3. جمشيد آموزگار 4. اشرف پهلوي 5. منوچهر اقبال 6. محمدرضا پهلوي 7. علينقي عاليخاني  8. هادي هدايتي 9. منوچهر شاهقلي 10. جواد آشتياني 11. محمدصفي اصفياء 12. مصطفي مصباح‌زاده 13. يوسف خوش‌كيش 14. نصرت‌الله كاسمي 15. طاهر ضيائي

 

 

28-554الف

 اشرف پهلوي و اسدالله علم

63-554الف

 كريم پاشا بهادري (رئيس دفتر فرح پهلوي)

 

 

1391-11ع

 اشرف پهلوي در مسند رياست كنفرانس حقوق بشر در تهران

1392-11ع

 اشرف پهلوي در حال دادن ”جام نيكوكاري“ به محمود لاجوردي

 

19-554 الف

 اشرف پهلوي

ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ            

1. پهلوي، اشرف. چهره‌هايي در آيينه (متن كامل خاطرات اشرف پهلوي). تهران، اميرمستعان، 1380.

2. جمشيدي لاريجاني، اسمعيل. دوقلوي ميرپنج. تهران، مهارت، 1376.









 












 
www.iichs.org