كشكول

نوع و روش : سياسي ـ ادبي ـ فكاهي ـ خبري
صاحب امتياز: مجدالاسلام كرماني
مدير :
تاريخ انتشار: 1325ق/1327ق
محل انتشار : تهران / اصفهان
فاصله انتشار: هفتگي

 


 روزنامه كشكول در تهران به مديري مجدالاسلام كرماني تاسيس و در سال 1325ق منتشر شده است. شمارة اول اين روزنامه در 4 صفحه به قطع وزيري با چاپ سنگي طبع و در تاريخ 15/صفرالمظفر/ 1325ق مطابق با 30/مارس/1907م منتشر گرديده است.
در اين شماره پس از درج مقاله افتتاحي، بقيه صفحات آن مشتمل بر چند كاريكارتور است از جمله صفحه 4 : مشتمل بر كاريكاتور بانك ملي و هجوم مردم در بانك براي گذاشتن پول در آنجا مي‏باشد. در اين كاريكاتور از زبان هر كسي مطلبي نوشته شده: يكي مي‏گويد : هر چه داشتم دارم، آسوده شدم نه از دزد مي‏ترسم نه از مدعي. ديگري مي‏گويد : داداش بگذار ما برويم پولمان را بدهيم، راحت شويم. شخص سومي مي‏گويد: جايي كه وقت پول دادن آنقدر شلوغ باشد آيا وقتي مي‏خواهيم پولمان را بگيريم چه خبر خواهد بود.
امضاي حسينعلي كه ترسيم‏كنندة كاريكاتورها است در صفحه چهارم چاپ گرديده است. تمام صفحات چهارم روزنامه و در بعضي شماره‏ها صفحات سوم و دوم روزنامه مشتمل بر كاريكاتور است و از اين جهت در عنوان روزنامه آمده است كه هر يك از دانشمندان كه صور موهوم خنده‏آميز عبرت‏انگيزي كه به كسي برنخورد طرح نموده، اداره بفرستد درج و ترسيم خواهد شد.
در مقاله افتتاحي روزنامه كه تا اندازه‏اي خواننده را به مسلك و مرام آن آشنا مي‏سازد و آمده است كه از آنجا كه عالمان فهميده‏اند كه براي تهذيب اخلاق ملت و اشاعه تمدن و تربيت بهترين وسيله اين است كه كارهاي زشت آنها را مجسم نمائيم تا از آها عبرت ببرند، لذا دو وسيله را براي اين كار درنظر گرفتند: يكي تياتر و ديگري ساختن صور موهومه خيالي موسوم به كاريكاتور. در ادامه آده است كه: روزنامه نداي وطن كه مدير آن مجدالاسلام كرماني بوده و كاريكاتور نداشته براي ترسيم آن، روزنامة كشكول را تاسيس كرده و قيمت آن را جداگانه محاسبه نموده. در عنوان روزنامه كشكولي ترسيم شده و به ديوارة آن نوشته: همه چيز دارد و در زير آن عنوان روزنامه درج گرديده است.
در زير عنوان روزنامه دو سطر درج شده كه روزنامه كشكول را بدين شكل معرفي مي‏كند: اين روزنامه از قيد رسميت و صحت و مسئوليت به كلي خارج است. ابدا با مشخص خاصي طرف نيست و غرضش برانداختن عادات زشت بربريت و مجري ساختن رسوم تمدن و تربيت است هر يك از دانشمندان كه صور موهوم خنده‏آميز عبرت‏انگيزي كه به كسي برنخورد طرح نموده به اداره بفرستند كه درج و ترسيم خواهد شد.
ادارة روزنامه كشكول: طهران. ادارة روزنامه نداي وطن است. آبونه اشتراك ساليانه: طهران 8 قران، در ساير ولايات داخله: يك تومان. فرنگستان پنج فرانك. قفقاز و روسيه: 3 منات. هندوستان 4 روپيه. و قيمت يك نسخه 3 شاهي.
همانطور كهيادآور شديم بيشتر اهميت روزنامه كشكول براي كاريكاتور آن است و در صفحة اول آن مقالات مختلف و گاهي نيز اشعاري چاپ شده است و اخبار داخله و خارجه بطور اختصار در روزنامه آمده است.
چون روزنامه كاريكارتور داشته لذا با چاپ سنگي منتشر مي‏شد و در هر شماره جمله سلاله‏السادات آقاسيد مرتضي بسعي و اهتمام آقاميرزاحسن و ميرزاعباس خان انطباع پذيرفت چاپ شده است. ترسيم كاريكاتور به عهدة ميرزاعلي نامي بوده كه امضاي او در بيشتر شماره‏ها ديده مي‏شود. روزنامه كشكول به خط مرتضي نجم‏آبادي است و كتبه العبد مرتضي النجم‏آبادي در بعضي صفحات چاپ گرديده است.
نويسندگان كشكول به غير از مدير آن آقاي ضياء لشكر بود كه از شمارة 19 اشعاري به نام اشعار وطنيه ضياء لشكر مي‏سرود و چاپ مي‏كرد.
آخرين شمارة سال اول كشكول، شماره 40 است كه در تاريخ 11/ربيع‏الثاني 1326ق منتشر شده است كه اين شماره نيز ماننده شمارة اول صفحات دوم و سوم آن مشتمل بر كاريكاتوري است كه وسيله باربري را در ايران و اروپا خط آهن در اروپا و شتر در ايران نشان مي‏دهد.

كشكول در اصفهان
روزنامه كشكول در اصفهان نيز به مديري و صاحب امتيازي مجدالاسلام كرماني كه مدير روزنامه وطن نيز بود، تاسيس و در سال 1327ق منتشر شد. اين روزنامه دنبالة كشكول تهران مي‏باشد و پس از حوادث تهران و توقيف جرايد و فرار آزاديخواهان كه در نتيجه به توپ بستن مجلس و استبداد صغير پيش آمد، مجدالاسلام به اصفهان رفت و روزنامه كشكول را در اين شهر داير كرد. پس كشكول چاپ اصفهان در واقع سال دوم روزنامه است.
اين روزنامه در 4 صفحه به قطع وزيري با چاپ سنگي كه صفحة 4 آن مشتمل بر كاريكاتور است منتشر مي‏شد. سال دوم روزنامه، همانند كشكول سال اول است از جمله در قطع صفحات و چاپ و دو سطري كه در زير عنوان نوشته شده و نيز در ترسيم كاريكاتور با سال اول تفاوتي نكرده. ادارة كشكول: اصفهان. جنب قنسولخانه انگليس. آبونه اشتراك ساليانه در اصفهان يك تومان، در ساير بلاد ايران 12 قران. در تمام بلاد خارجه 5 فرانك. قيمت تك نسخه 2 شاهي. در ساير بلاد ايران 3 شاهي.ادارة انتشار روزنامه، هفته‏اي 2 بار بود.
مندرجات روزنامه كشكول علاوه بر اخبار عمومي ايران، تمام اخباري كه مربوط به تجمع سران بختياري در اصفهان و حركت آنها براي مقابله با قشون استبداد و جنگ با محمدعليشاه بود را نيز شامل مي‏شد. از اين رو كشكول تاريخچه نفيسي از خدمات بختياري و مردم اصفهان به مشروطيت است. علاوه بر اين رونوشت تلگرافاتي كه در بين دولت و سران بختياري رد و بدل مي‏شد در اين روزنامه چاپ شده است.
از تعداد شماره‏هاي سال دوم اطلاع دقيقي در دست نيست. اما در كتاب تاريخ جرايد و مجلات آمده است كه آخرين شمارة سال دوم، شماره 27 مي‏باشد.

موجودي : (1327) 136-1325ق

 









 












 
www.iichs.org