کتاب

زنان ايراني و راه و رسم زندگي آنان

زنان ايراني و راه و رسم زندگي آنان 

نويسنده:  کلارا کوليور رايس  

ترجمه اسدالله آزاد – آستان قدس رضوي 1366.

نويسنده کتاب خانم کلارا کوليور رايس زني انگليسي که همسر يکي از مأموران عضو هيئت مذهبي و تبليغات مسيحي ساکن جلفاي اصفهان بود. وي چهار بار به ايران سفر کرد ولي به صراحت از شغل و حرفه رسمي خود ياد نمي کرد. به احتمالي در بيمارستان مبلغان مسيحي خدماتي را به عهده داشت. سفرهاي او در خلال سالهاي پيش و بعد از جنگ جهاني اول صورت گرفته است. وقايع و رويدادهاي تشريح شده در کتاب او به حدود هفتاد تا هشتاد سال قبل باز مي گردد. او هدف خود را از نگارش اين کتاب، طرح سيماي زن ايراني و محيط پيرامون وي، ترسيم وضع، شخصيت، قلمرو قدرت، شيوه هاي انجام امور و نماياندن غم و شادي هاي زنان آن روزگار بر مي شمرد.

اين اثر در 26 فصل تنظيم شده  به انضمام سخن ناشر، تصوير ها و نمايه ها. اين فصول شامل موضوعات ذيل است: زندگاني زنان ايران- زنان پارسي، يهودي و ارمني- زنان مسلمان شهري – زنان روستايي- زنان ايلاتي، بختياري ها- زنان ايلاتي، قشقايي ها- مقام و منزلت زنان– شوهران- هووها- کودکي- دختران ايراني- تعليم و تربيت- لباس- منازل ايراني- خوراک و شيريني- خريد- سرگرمي- سفر- صنايع- ايام سور و سوگ- خرافات- بيماري و مرگ- ميهن دوستي- آينده زنان ايران- زن انگليسي در ايران- تعطيلات و بازگشت.

در ابتدا نويسنده شرح مختصري دارد از تصوير ايران در اذهان مغرب زمين. وي مي نويسد:"در واقع اين کشور، بيشتر سرزمين هزار و يک شب است تا سرزميني که امروزه به سختي ها و نا ملايمات تن در داده است." در ادامه نويسنده اظهاراتي دارد درباره وضعيت زن ايراني در گذشته. وي مي نويسد:"زنان ايران سرنوشت سختي داشته اند. زن ايراني در اسارت بوده است ... به ندرت در اينجا و آنجا زنان روشنفکر يافت مي شوند." وي بسياري از احکام کلي که درباره موقعيت زن ايراني صادر مي کند، بر اثر القائات و پندارهايي است که يا به غلط به وي داده شده و يا چنين فهميده، چنان که در باره تربيت کودکان مطالبي نگاشته است.: ... در ايران هيچ تلاشي جهت تربيت و تعليم مسايل به کودکان انجام نمي گيرد. کودکان ايراني به معناي واقعي کلمه، خودشان بار مي آيند و خود رويند. وي  اضافه مي کند: در تعاليم اسلامي اشاره هايي به تعليم و تربيت کودکان رفته، اما در همه موارد پسر منظور نظر بوده است.]؟[ در مورد دختران کمتر فکري شده است ... اين قضاوت هاي نادرست و احکام کلي مؤلف است که به آن استناد مي کند، اين اثر را در رديف بسياري ديگر از آثار مستشرقين که تنها به انگيزه سخيف نشان دادن اوضاع مردم ايران، گذشته هاي آنان، نوشته مي شد قرار مي دهد. آثاري که تنها براي تقويت احساس حقارت و کمبود در ميان مردم کشور ايران نوشته مي شد.

ولي با اين وجود اين کتاب حاوي مطالب جالبي است از برخي از آداب و رسوم و نوع زندگي زنان شهري و روستايي و ايلاتي، منتهي با ديدي کاملاً انگليسي. نگرش فکري نويسنده که در نقل موضوعات و نتيجه گيري هاي خود کاملاً استفاده مي شد، در شرحي که وي در ديدار با همسر يک "ملا" دارد به خوبي مشهود است:

روزي به ديدار همسر يک ملا که زني تحصيل کرده و روشن بين بود رفتم. ... صداي پايي شنيدم و پسر دوازده ساله مؤدبي با خرجيني از کتاب بر دوش وارد شد. رفتاري بسيار گرم و دوستانه داشت. از مدرسه اش برايم گفت. از کتاب فرانسه اش صفحه اي خواند و صفحه اي ديگر از کتاب انگليسي ... همچنين کتاب علومي به زبان ساده داشت. و در جستجوي کتاب هاي پيشرفته تر بود. مادرش به وجود او مي نازيد و افتخار مي کرد... مادر نيز به نشانه احترام قرآن را بر پيشاني نهاد آنگاه صفحاتي را که در آنها از مريم باکره سخن رفته بود گشود، آيه هايي را به عربي خواند و به فارسي ترجمه کرد. او به منزله زني تحصيلکرده و داراي فکر باز که با زنان انگليسي تماس و رفت و آمد بر قرار کرده بود، به تعليم و تربيت پسرش ارج مي نهاد و آرزو داشت حرفه اي شريف و پر افتخار را دنبال کند ... اکنون در ايران يک مؤسسه تجاري بزرگ کمک هاي ذيقيمتي به يک مدرسه مبلغان مذهبي مي کند و اميد است نه تنها پسران تحصيلکرده اي از آنجا بيرون آيند و کارمندان همان جا شوند بلکه فارغ التحصيلاني بار آيند که معناي راستين حقيقت و شرف را که آرمان مسيحيان است دريابند و پس از تحصيل از بهترين مواهب و زندگي سعادتبار برخوردار شوند.

اين اثر براي آشنايي با طرز فکر و ديدگاه برخي از سياحان، مبلغان و مستشرقين اروپايي درباره ايران و زنان ايراني، اثري است در خور توجه.

تصاويری از کتاب: