زنان فاضل

ربابه صالحي

ربابه صالحي از زنان عالم، فاضل، محدث، متكلم، مجتهد، خطيب و واعظ در عصر قاجار. وي در خانواده اي اهل علم و ادب متولد شد و پرورش يافت. ربابه خانم دختر شيخ محمدصالح برغاني قزويني از خاندان آل صالحي قزوين و مادر او آمنه خانم، خود از زنان دانشمند و مدرس در مدرسه صالحيه بود. وي مقدمات علوم عربي و ادبي را نزد مادرش و فقه و اصول و تفسير را نزد پدر و نيز عموي دانشمندش ملقب به شهيد ثالث فرا گرفت. وي سپس حكمت و فلسفه را در محضر آخوند شيخ ملا آقا حكمي و آخوند ملا يوسف حكمي قزويني فرا گرفت و عرفان را نيز نزد عمويش شيخ ملا علي برغاني و برادرش شيخ ميرزا عبدالوهاب تحصيل نمود. و به درجه اجتهاد در معقول و منقول نايل شد. ربابه خانم با ميرزا هبه الله رفيعي قزويني از علما و پزشكان آن دوره ازدواج كرد و با وي به عتبات رفت و در همانجا نيز از محضر علماي بزرگ حوزه كربلا و نجف استفاده برد. بعد از بازگشت به قزوين، به كار تدريس و وعظ و ارشاد در آنجا مشغول شد. او به سبب تسلط بر احاديث كتب اربعه و آراء علماي گذشته به استنباط احكام شرعي و موضوعات علمي پرداخت و در مسائل فقهي و علمي فتوا مي داد و با علما مباحثه و مجادله مي كرد. ربابه خانم در برخي مجالس از مظالم دربار و امرا و حتي شخص ناصرالدين شاه انتقاد مي كرد. وي در عين حال جانب فقرا و درماندگان را نگه مي داشت و به آنها كمك مي نمود. آثاري از نظم و نثر از وي به جا مانده است. از آن جمله: ديوان شعري به عربي و فارسي در شرح مناقب خاندان عصمت و طهارت و امام حسين (ع). و آثار نثر او: رساله اي در عرفان؛ كتاب زكات، كتاب ارث، كتاب امامت. گفته شده است تمامي آثار او در كتابخانه فرزندش سيد محمد واعظ رفيعي قزويني (بحرالعلوم) نگهداري مي شد.

 آسيه خانم

آسيه خانم زوجه فتحعلي شاه قاجار و مادر عباس ميرزا، زني سخنور و شجاع بود.  گفته مي شود در بعضي جنگ ها همراه با فرزندش عباس ميرزا شركت كرده و در  فنون نظامي اظهار نظر مي نمود و فرمان مي داد.

در هنگام سلام رسمي و اعياد نيز با حجاب در مقدمه صف مي ايستاد و از نظاميان سان مي ديد.