ArticlesStatesmenWoman e-zineًRestorationAYAM contemporary Historical ReviewO.HistoryPublicationsViewpoints and untold eventswith caravan of history(doc)Foreign Policy StudiesNewsمصاحبهwith caravan of history(photo)conferences
» مرمت » چرايي و چگونگي كنترل آسيبهاي بيولوژيكي بر روي اسناد آرشيوي

کلمات کليدی :
 همه کلمات
تک تک کلمات

 

نشریه الکترونیکی بهارستان

136

پیشینه فرش 

 

 

جریان شناسی سقوط پهلوی
سیر تاریخی ممنوعیت حجاب
پاکسازی و مرمت اسناد تصویری
نجم السلطنه

اخبارNEWS

تازه‌هاي موسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران در نمايشگاه کتاب تهران |+| سير تاريخي تحريم در کتاب انديشه تحريم و خودباوري منتشر مي‌شود ‎ |+|

Google

جوان و تاریخ

تاریخ و جلوه های عزاداری امام حسین(ع)در ایران با تکیه بر دوران صفویه

 

 

چند قطره خون برای آزادی

 

 

زندگی سیاسی و اجتماعی آیت الله العظمی حاج سید محمد تقی خوانساری

 

فصلنامه تاریخ معاصر 61-62

فصلنامه تاریخ معاصر ایران

شماره 61-62

 

فصلنامه تاریخ معاصر 63

فصلنامه تاریخ معاصر ایران

شماره 63

کتابفروشی سرای تاریخ

Adobe Reader V 8.0

20.8 MB

 

چرايي و چگونگي كنترل آسيبهاي بيولوژيكي بر روي اسناد آرشيوي 

چرايي و چگونگي كنترل آسيبهاي بيولوژيكي بر روي اسناد آرشيوي

Why and How the Biological Damages Affect

The Archival Records

 

ميرمنتهائي *     

 

1ـ ساختمان كاغذ

كاغذ بنابه تعريف عبارت است از بافت نازكي از هر ماده اليافدار كه الياف آن پس از تفكيك شدن به روش مكانيكي و تعليق در آب و درهم شدن الياف به ورق تبديل شود. سلولزي كه در ساخت كاغذ به كار ميرود معمولاً از سلولزهاي موجود در پارچههاي كهنه شده پنبهاي، كتاني، كنفي و غيره گرفته ميشود ضمناً از سلولز موجود سرشاخه برخي گياهان و درختان گوناگون نيز براي تهيه كاغذ استفاده ميشود. نوع و جنس كاغذ بستگي به ماده اوليه آن يعني الياف سلولز دارد به ويژه طرز تهيه و روش آميختن الياف مختلف در ميزان مقاومت كاغذ تأثير مستقيم دارد.

 

مستحكمترين و بادوامترين كاغذها، كاغذهايي است كه دستساز بوده و از لتههاي كتان و نخ كه با ژلاتين آهار زده ميشوند، تهيه ميگردد در حالي كه سستترين و كمدوام ترين نوع، كاغذي است كه از خمير چوب و آهار و زاج و ماشيني ساخته ميشود. كاغذهاي روزنامه كه دوام زياد ندارند حاوي مقدار زيادي الياف چوب و مقدار بسيار كمي خمير سولفيته هستند.

 

2. ماهيت كاغذ و عوامل حائز اهميت در رابطه متقابل كاغذ و ميكروارگانيسمها

 كاغذ مادهاي رطوبتگير است (و رطوبت باعث سستي كاغذ ميشود) و شرايط لازم براي رشد ميكروارگانيزمهايي را كه باعث فساد آهار كاغذ و لكه لكه شدن آن ميشوند فراهم ميكند. سلولز و آهار ژلاتين همگي مواد غذايي مناسب و خوبي براي قارچها هستند.

 

به تازگي معلوم گرديده كه كاغذها را ميتوان برحسب مقاومتشان در برابر قارچها طبقهبندي كرد. كاغذهاي آهارزده چون رطوبت كمتري جذب ميكنند مقاومتشان در برابر قارچ بيشتر است. كاغذهاي با PH 5/5 الي 6 در برابر كپك مقاوم هستند. كاغذهاي صيقل داده شده با ماشين به خاطر نرمي، تميزي و جذب رطوبت كمتر در مقابل كپك مقاومند و برعكس ِ كاغذهاي ضخيمتر به آساني هاگها را جذب ميكنند. كاغذهايي كه آهار ژلاتين يا نشاسته دارند براي رشد كپك مناسبند. كاغذهايي كه از سلولز تقريباً خالص تهيه شدهاند كمتر از انواع ديگر كاغذ دچار زنگ زدگي ميشوند. لكههاي زنگ زدگي نتيجه فعل و انفعالات شيميايي بين ناخالصيهاي آهن و هيدروكسيد و اكسيد آهن موجود در كاغذ و اسيدهاي آلي آزاد شده به وسيله قارچها است. سلولز در مقابل رطوبت و اسيدي بودن محيط از طريق هيدروليز از هم ميپاشد. اسيدها به شيوه كاتاليتيك روي سلولز اثر ميگذارند كه باعث سست شدن كاغذ ميگردد. درجه رطوبت نسبي و حرارت محيط نقشي برتر در چرخه حياتي قارچها و باكتريهاي موجود در كتابها يا اتمسفر ايفا ميكنند. رطوبت زياد كاغذ را ضعيف ميكند و به رشد و گسترش ميكروارگانيسم كه از سلولز، چسب كاغذ يا جلد كتاب و ... تغذيه ميكند دامن ميزند.

 

باكتريها مواد متشكله كاغذ يعني سلولز، همي سلولز، آميدون و ديگر مواد آلي نظير كولاژن را تجزيه ميكنند كه به تيره باكتريهاي « ديگرخوار» تعلق دارند. توان آنها در استفاده از سلولز به حسب انواع مختلف فرق ميكند، برخي از سلولز منحصراً به حيث كربن استفاده ميكنند. اينها سلولوتيكهاي اجباري هستند و برخي ديگر به چندين نوع گلوسيد نياز دارند و اينان سلولوتيكهاي اختيارياند.

 

آلوده شدن كاغذ به قارچ احتمالاً در هنگام ساختن خمير آن روي ميدهد كه در اين صورت عفونت ابتدايي گفته ميشود. قارچها از مواد اوليه حاصل ميشوند : گياهان، چوب يا عوامل چسبنده افزودني به هنگام تهيه كاغذ. قارچها ممكن است ماهها در حالت نهفته باقي بمانند و هنگامي كه شرايط از لحاظ دما و ميزان رطوبت مناسب شد شروع به رشد و تكثير كنند. وقتي ميكروارگانيسمها بعد از زمان ساخت مواد اوليه كتابت به آن حمله ميبرند اصطلاحاً از آن با عنوان « عفونت ثانوي» ياد ميكنند. علل عفونت پرشمارند. اما منبع هميشگي شيوع قارچها، به سبب تماس با مواد آلوده به قارچي مثل گرد و غبار است كه اسپورها را با خود حمل ميكنند. آنزيمهايي كه ميكروارگانيسمها آزاد ميكنند به سلولز، پروتئين و يا تاننها حملهور ميشوند. سلولازها كاغذ را ضعيف و آن را نرم و كم دوام ميكنند. اما در اين مرحله ميتوان كاغذ را بدون آنكه پاره شود به دست گرفت. پروتئازها به الياف كولاژن حمله ميكنند آنها را درهم ميشكنند. تانازها مركبها را بيرنگ مي سازند. قارچ پني سيليوم به ويژه به مركبهاي گاليك صدمه ميزند.

 

3ـ آفات نمايان

تشخيص نوع حشرات آسيبرسان با مشاهده صدمات واردشده به اسناد و كتابها امكانپذير است. به طور مثال در صورت وجود خوردگي سطحي با پيرامون نامنظم و بدون حفر دالان در كاغذ ميتوان به وجود سيلورفيش پي برد. وجود علائم در چرم مبين آلودگي به حشره «درمست» و بروز صدمات مزبور در كاغذ و چرم كتاب نشاندهنده آلودگي محيط به سوسك ميباشد.

 

همچنين در صورتي كه خوردگيها به شكل دالانهاي مدور با مسير نامنظم بود، ناشي از حشره  وريلت و اگر به صورت دالانهاي بيضي شكل و به موازات هم باشد، معرف وجود حشره ليكت است.

در صورت مشاهده علائم ذيل ميتوان به وجود حشرات مضر در كتابخانه يا مخازن پي برد: يافتن حشره اعم از مرده يا زنده، يافتن موضوع و آثار فعاليت حشرات مشاهده كپههاي ريزي از پودر چوب يا دانههاي شن مانند بر روي صفحات كتاب يا اسناد، مشاهده خسارت وارد شده بر كتابها يا اسناد، همانند وجود سوراخها يا دالانهاي پيچ در پيچ.

 

4ـ حشرات، قارچ، ميكروارگانيسمها

باكتريها: ارگانيسمهاي تك سلولي كه با چشم غيرمسلح ديده نميشوند.

ضايع شدن كاغذ اكثراً نتيجه عمل باكتريهاي هوازي است.

در ميان دسته اخير باكتريهاي مزوفيل (30- ° 40 مناسب رشد) و ترموفيل (50- °c 65 مناسب رشد) قرار دارند.

اكثر باكتريهايي كه معمولاً بر كاغذ مشاهده ميشوند به دو شاخه از چهار شاخه موجود در دنياي باكتريها تعلق دارند. اينها اوباكتريها يا باكتريهاي واقعي هستند كه ارتباطي با ميكروارگانيسمهاي حيواني يا نباتي و ميكروباكتريها ندارند و باكتريهايي كه با قارچها نسبت دارند در دسته اخير تنها انواع سلولوتيك در طبقه اكتي نوميستها و ميكسو باكتريها شناخته شدهاند.

 

قارچها :  ارگانيسمهايي هستند از گياهان پست كه 200 گونه سلولوتيك آنها در اسناد آرشيوي يافت شده اند كه فراوانترين نوع آنها آسپرژيلوسها، پني سيليومها، كلادوسپورمها و فوزاريومها هستند. قارچهاي كاغذخوار نظير پني سيليوم، فوزاريوم، آسپرژيلوس، كانتوميوم يا تريكودرما را به وفور روي كتب يا اسناد بايگاني مشاهده ميكنيم. اين قارچها ممكن است باعث تحريك دستگاه تنفس شوند.

حشرات :  تيرانوزها، ديكتي پوتيرها، پسوكوتيرها، ايزوپترها، كوله ئوستپرها و ديپترها هستند. علائمي كه نشاندهنده وجود حشرات است :

1. خود حشره اعم از زنده يا مرده در دورههاي تكاملي مختلفي (تخم، شفيره و پوستهاي انداخته شده)

2. مدفوع

3. حشرات چوبخوار كه كپههاي ريزي از پودر چوب و وسايل چوبي از خود به جا ميگذارند.

تيره تيزانورها : ماهي نقرهاي در مرحله شفيرهاي و به هنگام بلوغ بيشترين خسارت را وارد ميكنند.

تيره ديكتي يوپترها : مثل بلاتها و سوسكها در مرحله شفيرهاي و بلوغ حداكثر آسيب را ميرساند.

تيره پسوكوپترها : شپش كتاب

تيره كوله اوپترها : (تغذيه منشا گياهي) آنوبي ئيدها

                                                ليكتيدها

لارو و حشره بيشترين آسيب را ميرساند. مثل وريلت، درمستياها، پتي نيداها.

تيره ايزوپترها : موريانه (موريانههاي كارگر)

تيره ديپترها : مگسها

جوندگان : موشهاي صحرايي يا خانگي

كرم كتاب : به لارو صد و شصت نوع سوسك اطلاق ميشود كه در سراسر جهان پراكندهاند. اين لاروها و سوسكهاي بالغ معمولاً به نظر نميآيند. مگر اينكه نهانگاهشان ويران گردد.

بيد : قهوهاي رنگ است پارچه و پوست گوساله را كه به عنوان روكش جلد كتاب به كار رفته ميخورند (طي تحقيقاتي مشخص شده كه پوست بز در مقابل بيد مصونيت دارد)

آسيبها :  حفظ و حراست از گوهر گرانبهاي موجود در كتابخانهها و مخازن و سپردن آن به دست آيندگان از جمله وظايف خطير يك كتابدار يا آرشيويست ميباشد. بنابر اين آرشيويست يا كتابدار ميبايد پيرامون مسائل حفظ و نگهداري به دانش عميقي دست يابد تا راهگشاي بسياري از مسائل موجود در اين مراكز باشد. به منظور دستيابي به اين منظور نخست به آسيبهاي مربوطه ميپردازيم:

حشرات : كه به گروه بندپايان تعلق دارند نه تنها كتابهاي چاپي را به صورت تفاله درآورده و با رنگين نمودن صفحات كتابها سبب از بين رفتن اسناد با ارزش ميشوند بلكه بر روي اشخاص مرتبط با اسناد آلوده نيز تأثير منفي به جا ميگذارند. در جايي كه مردم با سوسكها، حشرات و موريانهها در تماس ميباشند امكان گزيدگي، تماس با فضولات و ادرار، آلودگي غذا و ايجاد آلرژي و حساسيت وجود دارد.

 

سرايت حشرات به كلكسيونهاي نفيس ميتواند از طرق مختلف از جمله انتقال كتابهاي آلوده به تخم و شفيره حشرات به اين كلكسيونها صورت گيرد به همين سبب بايد در هنگام ورود كتابهاي جديد آنها را مورد بررسي قرار داد. حشرات داراي دهانهايي جوندهاند آنها كاغذ را سوراخ ميكنند يا در كتابها دالانهاي پيچ در پيج حفر ميكنند.

سوسكهاي powder pest يكي از گروههايي هستند كه از نظر اقتصادي و تاريخي مخربند و تنها گروهي كه ميتوانند در تخريب آثار چوبي از آنها پيشي گيرند، موريانهها هستند. آنها ميتوانند خود را با هر نوع آب و هوايي تطبيق داده و تحت شرايط مناسب از رطوبت نسبي و حرارت مناسب گسترش يابند. از اين نوع سوسكها ميتوان به دو خانواده lyctidae و Bostrychidae اشاره نمود. اين سوسكها به چوبهاي رنگ شده يا جلا داده شده حمله نميكنند.

ليكتيداها: بيشتر از وريلتها خسارت وارد ميسازند. دالانهاي آنها در كاغذ سيري نامنظم دارند.

درمستيداها : مادهها آسيب رسان هستند دالانهايي بسيار نامنظم در ضخامت مواد حفر ميكنند.

پتي نيداها : شيارهاي بلند روي جلدهاي چرمي ايجاد ميكنند.

ايروپترها : موريانهها هم از نظر نوع تغذيه و هم مدفوع آسيب رسان هستند و دالانهايي ايجاد ميكنند كه آسيب رسان است.

دپترها : مگسهاي بالغ با مدفوع عفونتزاي خود لكههايي روي كاغذ و سطوح ديگر بر جاي مينهند.

وريلت : سوراخهاي ريز ايجاد ميكند. شفيره كرمي شكل آنها دالانهايي كاملاً مدور در داخل كتابها حفر ميكند كه معمولاً از حاشيه به مركز كتاب حفر ميشوند. و ترشحات غدد بزاقي شفيره كه حالت چسبناك دارد باعث چسبندگي اوراق كتابها به هم ميشوند.

شپش كتاب : خوردگيهاي كوچكي ايجاد ميكند .

 

بيش از صدگونه قارچ كه به مواد كاغذي حملهور ميشوند تاكنون شناخته شدهاند. قارچها استعداد عجيبي در جذب مواد سلولزي دارند، لكهدار كردن كاغذ، چرك كردن و كثيف كردن و سست كردن بافت كاغذ از نتايج رشد و فعاليت قارچها بر روي كاغذ ميباشد. در ضمن قارچها موادي ايجاد ميكنند كه سمي يا سرطانزا هستند، ميكوتوكسينها mycotoxins سموم قارچي آثار ناخوشايند بر كبد، كليه، ريه و دستگاه مركزي اعصاب ميگذارند.

 

باكتريها نيز باعث به وجود آمدن لكههاي زرد رنگ جدا از هم ميشوند كه برحسب نوع باكتري به صورت مناطق قهوهاي رنگ، سرخ، سياه يا كبود درميآيند و باعث تجزيه هيدروليزي ، سلوليزي و پروتئولازي و ژلاتينازي ميشوند.

 

صفحه 2

 

_______________________  

* كارشناس بيولوژی

 

 اسپورهای رنگی انواع قارچها

 

 

 

 ریختگی یک سند در اثر پوسیدگی حاصل از میکروارگانیزمها

اسپورها و پوسیدگی حاصل از میکروارگانیزمها 

 

 

 دالانهای حفرشده بر اثر فعالیت حشرات بر روی یک کتاب

 آسیبهای حاصل از فعالیت حشرات بر جلد یک کتاب خطی

 

 




نام:                
*رايانامه( Email):
موضوع :
*نظر شما:


تماس با ما : 38-4037 2260 (9821+) -

کليه حقوق اين سايت متعلق به موسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران مي باشد
درج مطالب در سایت لزوماً به معنی تاييد آن نيست

استفاده از منابع اين سايت با ذکر ماخذ مجاز است
بهترین حالت نمایش: IE8 یا نسخه بالاتر


 
www.iichs.org