موسسه مطالعات تاريخ معاصر ايران  (نشريه الکترونيکي زنان)           WWW.IICHS.ORG

شماره ۵، زنان فاضل: آفاق الدوله (تاجماه خانم) و ام سلمه (رابعه ثاني، رابعه جيلانيه، رابعه گيلاني)

 دیگر مطالب خواندنی این شماره

 زنان فاضل

آفاق الدوله (تاجماه خانم)

ام سلمه (رابعه ثاني، رابعه جيلانيه، رابعه گيلاني)

__________________________________________________________

آفاق الدوله (تاجماه خانم)

از نخستين زنان و احتمالا  اولين خانمي است كه در ايران در دوره قاجار به ترجمه كتاب روي آورد. وي نمايشنامه نادرشاه از نريمان نريمانف را از تركي به فارسي برگرداند و در تاريخ 1324هـ.ق منتشر ساخت. از تاجماه غير از اين نمايشنامه مجموعه اي از نامه ها، شعر و كتابي به نام صحت مظفري به جاي مانده است.

 

او در ابتداي ترجمه نمايشنامه، خود را چنين معرفي مي كند: "كمينه تاجماه آفاق الدوله همشيره آقا اسماعيل آجودانباشي و عيال فتح الله ارفع السلطنه طالشي."

 

تاجماه فرزند علي اكبرخان آجودانباشي اهل زنجان، يكي از نظاميان قاجاري بود. اسماعيل خان آجودانباشي برادرش از مخالفين مشروطه بود كه از محمدعلي شاه حمايت مي كرد.

 

همسر تاجماه، ارفع السلطنه از خان هاي طالش بود. آفاق الدوله بعد از جريانات مشروطه، و هجوم مردم طالش به دستگاه حكومتي خان هاي ستمگر طالش، از وي جدا شده و سال ها براي احقاق حقوق خود تلاش نمود. بخشي از دستنوشته ها و نامه هايي كه از وي باقي مانده، حكايت از اين تلاش و خشم دارد. اين دستنوشته ها به همراه اشعاري كه از وي باقي مانده است. در مجموعه اي با عنوان ديوان اشعار مجموعه تاجماه در كتابخانه مركزي دانشگاه تهران نگهداري مي شود.

عکس تزئيني است

عکس تزئيني است

 

 

ام سلمه (رابعه ثاني، رابعه جيلانيه، رابعه گيلاني)

از زنان عارف زمان سلطنت محمدشاه قاجار است. اعتمادالسلطنه در كتاب خيرات حسان درباره او چنين آورده است: "از عارفات معروفه سلطنت محمدشاه قاجار أنار الله برهانه بوده. نام اصلي اش حاجيه ام سلمه خانم است. بنت حاج ميرزا محمد رشتي از كبراء وزراء گيلان، زوجه حاچ ميراسماعيل رشتي از مشاهير اعيان آن سامان زماني كه مرشد كامل و سالك واصل حاج ميرجعفر كبودراهنگي (مجذوبعلي شاه) به گيلان رفته مشغول موعظت و هدايت بود، از استماع كلمات عاليه و مواعظ شافيه، ذوقي در خاطر مستعد آن صالحه به هم رسيد كه سپس وقت شريف و عمر عزير را همي به تصفيه قلب و تهذيب اخلاق گذراند و از بزرگان عصر صحبت عارف رباني و حكيم صمداني حاج موسي رضا الهمداني اعلي الله مقامه دريافت و از آن بزرگوار به نصيب ذكر دوام نايل شد ...".

 

هنگامي كه محمدشاه قاجار كه خود نيز گرايش صوفيانه داشت وصف مقامات او را شنيد و از ذوق و استعداد و سخنوري وي آگاه شد، او را رابعه ثانيه ملقب ساخته و براي ارشاد مردم كرمان بدان سو مأمور نمود.

 

ام سلمه زني خير و نيك انديش بود. اهتمام به ساخت چند بنا را به وي نسبت مي دهند از جمله ساخت مقبره باشكوهي براي حاج آقا رضا همداني كه در 1245هـ. ق دركرمان درگذاشته بود و ديگري ساخت گنبدي براي مزار مشتاقعلي شاه. وي موقوفاتي نيز از خود به جاي گذاشته است. از جمله ششدانگ روستاي خاجان رشت و ششدانگ روستاي سوقه رشت و سه دانگ يك باب تيمچه مشهور به  نام همسر وي در راسته بازار رشت و ششدانگ روستاي نارنج گل با تمام باغ ها و تاكستان ها. وي همچنين صاحب خطي نيكو بود.

 

ام سلمه در 1280هـ. ق در شهر قم وفات يافته و همانجا مدفون شد.

عکس تزئيني است

عکس تزئيني است

  

  

 دیگر مطالب خواندنی این شماره

 زن وجامعه: حضور زنان در نهضت تحریم تنباکو 

 بناهاي تاريخيمسجدِ خانم  

 زنان هنرمند: مريم بانو نائيني و حيران خانم

 کتاب: كانون بانوان

 رساله خطي:مجمع الاحاديث

 


چاپچاپ